Het Groot Geschiedenisboek van

A.C.van der Horst

 
     
  A.C.van der Horst verbrand

Levensmiddelenbedrijf

Overtoom 96

Westzaan

9 februari 1949

Over de gevolgen van een uitslaande brand…

 
 

Op 9 februari 1949 brak er brand uit bij levensmiddelenbedrijf A.C. van der Horst, Overtoom 96 te Westzaan. Dit woon- en winkelpand bevond zich op de hoek van de Overtoom en Zuideinde 1; dus tegen de dijk richting Nauerna. Op zich is een brand bij een houten huis geen bijzonderheid, maar dat wordt het wel wanneer men bedenkt dat de vrouw des huizes, Adri J.M. van der Horst-Slegers diezelfde morgen het leven schonk aan een dochter, Nelli genaamd. En helemaal bijzonder wordt het wanneer men leest wat het gezin Van der Horst moet hebben doorgemaakt tot het moment dat zij pas bijna vier jaar later hun nieuwe winkel aan Zuideinde 1 konden betrekken. Ruim vijftig jaar na dato heeft diezelfde baby, die zich nu Nell noemt, krantenknipsels en brieven uit die tijd gebundeld tot een aardig epistel, waarvan u op deze site een beknopte samenvatting treft, opgetekend door Marijke van der Pol.

 

 
 

9 februari 1949

Op 9 februari wordt ‘s ochtends baby Nelli geboren en is daarmee de vijfde dochter van Arie C. van der Horst en Adri J.M. Slegers, wonende Overtoom 96 te Westzaan. Omstreeks kwart over zes diezelfde avond bemerkt kraamverzorgster ‘mejuffrouw’ C. van het Kaar dat zich uit de schoorsteen rook ontwikkelt. Ze vertrouwt het niet en omdat de heer des huizes niet thuis is waarschuwt ze ogenblikkelijk buurman A. Visser. Deze snelt naar brandweerman Couwenhoven, die de op vijftig meter afstand geparkeerde ‘Spuit nr. 2’ naar buiten rijdt en naar het brandende perceel brengt. Met behulp van enkele voorbijgangers kunnen de slangen worden uitgelegd en met blussen worden begonnen. Met een ladder worden de kraamvrouw en de pasgeborene door het raam naar buiten getild en bij bakker Hondius ondergebracht. Volgens een bericht in De Zaanlander ‘loeiden de vlammen over de weg en met de gierende storm van die dag vreesde men het ergste voor de woningen van Visser en Dresselhuyzen, zodat deze bewoners hun voornaamste spullen in veiligheid brachten’.

Gijs van der Horst  
  Arie van der Horst  
  Op de hoek van de Overtoom en Zuideinde

 

Terwijl de heer van der Horst nietsvermoedend vanuit het dorp naar huis terugkeert wordt hij gepasseerd door Spuit nr. 1. Als de beide brandweerwagens volop aan het werk zijn kan er maar liefst 5000 liter!! water per minuut tegen en in het brandende pand worden gespoten. De Zaanlander: ‘Door het ‘krachtdadige’ ingrijpen van de vrijwillige brandweer, onder leiding van Jacob van het Kaar, kon erger worden voorkomen; alleen de woonkamer en de zolderverdieping brandden volledig uit. De winkel kreeg naast lichte brandschade wel grote waterschade. Burgemeester Jantzen stelde zich persoonlijk op de hoogte van de blussingswerkzaamheden.’ De familie Van der Horst krijgt vervolgens onderdak bij de ouders van Adri, de heer en mevrouw Slegers.

 
 

Leuke anekdote:

K. Hartman, een van de vrijwillige brandweerlieden, uit de J.J. Allanstraat had (al) telefoon. Bij brand werd hij gebeld en waarschuwde hij normaliter vervolgens zijn buurman en medebrandweerman Jaap de Boer, die schuin tegenover hem woonde (op de plek waar nu dorpshuis De Kwaker staat). Toen deze laatste diezelfde middag uit de krant moest vernemen dat er bij Van der Horst brand was geweest toog hij verbijsterd naar het huis van Hartman. ‘Waarom weet ik daar niks van?’ Uitgerekend deze ochtend was Hartman stomweg vergeten De Boer uit zijn bed te bellen en was dus zonder hem vertrokken.

 

 
 

11 februari 1949

Arie van der Horst is geen man die bij de pakken neer gaat zitten. Al binnen twee dagen schrijft hij zijn vaste klanten: ‘Geachte klant! ‘’Phoenix’’!!! Uit de asch herrezen!!! Dit mogen wij met recht zeggen, wanneer wij rondkijken in onze noodwinkel.’ Hoe primitief ook, dankzij de snelle hulp van de Végé-organisatie waarbij Van der Horst is aangesloten, kan hij al binnen twee dagen naast de woning van de heer Schreurs aan de Overtoom een noodwinkel openen. ‘Graag bedienen wij u vanuit Kiosk Schreurs, daar het ons de eerste dagen nog niet mogelijk zal zijn de goederen op de bekende manier thuis te komen bezorgen.’ Niet lang daarna prijst hij een ‘half pond heerlijke, vooroorlogse Frou-Frou’ aan ‘voor… 70 cent.’

Noodwinkel aan de Overtoom  
 

16 juni 1949

Maar dan meldt een krantenknipsel dat de aanbouw van de heer Schreurs in een raadsvergadering als totaal ongeschikt wordt bestempeld om er een zaak te drijven. Volgens wethouder Allan ligt er een ruimte van meer dan tien centimeter tussen beide gebouwen, zodat het gevaar bestaat dat het gebouwtje nog eens in de onderdijk terechtkomt. ‘Als alle krachten waren ingespannen hadden wij in deze vergadering met concrete plannen kunnen komen voor een complex van vier woningen met een winkelhuis, zodat de zwaargetroffen Van der Horst zo spoedig mogelijk geholpen kan worden.’

Burgemeester Jantzen laat daarop weten dat de eigenaar van het verbrande pand, J.L. van der Noordaa te Zaandam, ƒ 4500,- voor de 213 m2 grond vraagt, wat ook de andere raadsleden rijkelijk veel vinden. De burgemeester is vóór afbreken van het perceel, maar weer vindt hij zijn wethouder tegenover zich, die deze handelwijze niet fair vindt.

 

17 augustus 1949

Per brief laat de gemeente Westzaan Van der Horst weten dat hem een woning aan Veldweg 27 wordt toegewezen.

 

22 augustus 1949

B. en W. stellen de raad voor om voor een bedrag van ƒ 12,- per m2 toch tot aankoop van de grond over te gaan. Daar zal dan een krediet van ƒ 2556,- voor nodig zijn.

 

29 augustus 1949

Bij het bedrag van ƒ 12,- per m2 blijkt de bouwval niet inbegrepen te zijn. Toch doet zich nu wel de gelegenheid voor om de inrit aan deze zijde van Westzaan nu eens grondig te verbeteren. De heer Schoen had het oog laten vallen op het gedeelte tussen de panden Schreurs en Ris, maar de heer Staal (PvdA) wijst er op dat hier de kosten van de bouw belangrijk hoger zullen liggen. Wethouder Allan dringt nogmaals aan dat er met de nieuwe winkel van Van der Horst ook nog drie of vier woningen worden geplaatst. De aankoop komt er met algemene stemmen door, waarbij tevens wordt bepaald dat de bouwval van de heer Visser op Overtoom 98 op 1 oktober moet zijn gesloopt.

 

24 maart 1950

Ruim een jaar na de brand is Van der Horst er nog niet veel mee opgeschoten. Het ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting geeft geen goedkeuring aan de plannen, architect Leguijt is weer aan het werk gezet, zodat men hoopt spoedig een gewijzigd plan te kunnen voorleggen.

 

26 april 1950

Van der Horst heeft het inmiddels hogerop gezocht en ontvangt een brief van Mr. J.J. Waltheer, hoofd van Algemene Zaken bij het ministerie van Economische Zaken. Bij dit ministerie is gebleken dat de goedkeuring van de herbouw van Overtoom 96 tot dusver uitgebleven is, omdat de technische eisen van de herbouw botsen met de financieringsvoorschriften. Ir. Stoel van de Provinciale Directie van de Volkshuisvesting en de Wederopbouw voor Noord-Holland, te Haarlem, heeft toegezegd een spoedige beslissing te bevorderen.

 

8 mei 1950

Al meerdere keren heeft P. Staal (PvdA) in de gemeenteraad laten weten geen goed woord over te hebben over de gang van zaken rondom de nieuwbouw van het pand voor Van der Horst. Volgens de burgemeester liggen de moeilijkheden bij de financiering door de woningbouwvereniging. Er moet bij dit dijkhuis een souterrain gebouwd worden en hierin wordt door geen enkel reglement voorzien.

 

17 juli 1950

Over een afstand van enkele meters is de toegang tot de noodwinkel van Van der Horst verzakt, waardoor men alleen nog via een beun zijn winkel kan bereiken. Een houten wand onder de dijkwinkel had het begeven, waardoor zand ongehinderd kon weglopen.

Wie de brief heeft opgesteld is niet duidelijk (waarschijnlijk een advocaat), maar rond deze tijd verzoekt Van der Horst de minister van Wederopbouw te Den Haag in een brief met klem om als bemiddelaar op te treden. De brief wordt niet verstuurd, waarschijnlijk omdat:

 

16 augustus 1950

Op de jaarvergadering van woningbouwvereniging ‘Westzaans Belang’ wordt besloten tot de bouw van twee duplexwoningen en een winkelhuis op de hoek Overtoom – Zuideinde. De vereniging laat Van der Horst alvast weten dat zij de huur zonder waterleidingkosten schat op ca. ƒ 13,60 per week.

 

22 september 1950

Om 11 uur zal architect M. Leguijt Az te Krommenie namens het bestuur van Woningbouwvereniging ‘Westzaans Belang’ het bouwen van een woon- en winkelhuis annex een duplexwoning in het openbaar aanbesteden. De bedrijven die het laagste bod doen voor de bouw, het schilderwerk, het loodgieterwerk en het elektriciteitswerk zal het werk ‘gegund’ worden.

Er komt echter wederom een kink in de kabel wanneer blijkt dat het verschil tussen begroting (ruim ƒ 30.000,-) en aanbesteding (ca. ƒ 40.000,-) bijna 10 mille bedraagt.

‘Westzaans Belang’ belooft opnieuw met het gemeentebestuur en Wederopbouw om de tafel te gaan zitten om tot een bevredigende oplossing te komen. Struikelblok is en blijft het feit dat het om een (relatief duur) dijkhuis gaat, waarvan de huurprijs niet al te hoog mag zijn.

 

10 januari 1951

Het Economisch Instituut voor den Middenstand te Den Haag laat Van der Horst weten dat het diens brief ter verdere behandeling heeft doorgestuurd aan het Departement van Economische Zaken. Directeur G. Scheltema spreekt daarbij de hoop uit ‘dat uw problemen binnenkort tot een bevredigende oplossing zullen worden gebracht.’ Nou, dat is een grote geruststelling.

 

23 januari 1951

Het is al bijna twee jaar geleden dat het woon- winkelperceel van Van der Horst in de brand vloog. En van herbouw zal voorlopig nog geen sprake zijn. Er moet immers met diepte worden gebouwd en dat brengt extra kosten met zich mee.

 

9 februari 1951

Precies twee jaar na de brand ontvangt Van der Horst een brief van het ministerie van Economische Zaken, waarin het hoofd van Algemene Zaken, de heer J.J. Waltheer hem laat weten dat hij ‘de moeilijkheden rond het pand heeft doen bespreken op het ministerie van Wederopbouw en Volkshuisvesting. Hetgeen daarbij is gebleken heb ik medegedeeld aan de Burgemeester van Westzaan, vergezeld van een advies, hoe ware te handelen.’

 

21 februari 1951

Al 25 jaar drijft de familie Van der Horst in Westzaan een kruidenierszaak; reden voor een feestelijke receptie. Vader Gijs nam het bedrijf indertijd over van ene Bunker die ook enkele tientallen jaren grutterswaren verkocht vanuit het bekende hoekhuis Overtoom – Zuideinde.

Een krantenartikeltje meldt: ‘Een stroom van felicitanten, hoofdzakelijk bestaande uit vertegenwoordigers en fabrikanten, passeerde de immer opgewekte kruidenier, wiens pad niet altijd over rozen is gegaan. Van de Végé-kruideniersorganisatie ontving de jubilaris een kaasschraapmachine.

Een week later, op woensdagmiddag, zal de Westzaanse jeugd in het verenigingsgebouw een feestmiddag worden aangeboden.

 

28 februari 1951

Grote belangstelling is er voor de feestmiddag. De Végé draait een aantal leuke kinderfilms, afgestaan door fotohandel Lambeek. De 350 kinderen moeten over twee voorstellingen worden verdeeld. Daarnaast krijgen de jongens en meisjes verschillende versnaperingen, ‘zodat het een machtige middag werd’.

19 april 1951

Uit de stukken is niet duidelijk van wie het afkomstig is, maar er bestaan plannen voor de bouw van een nieuwe brandweergarage voor spuit no. 2 en mogelijk is dit te combineren met het dijkhuis voor Van der Horst.

 

3 oktober 1951

Post vanuit Soestdijk! Van der Horst heeft zelfs de hulp van Prins Bernhard ingeroepen. Diens tweede particulier secretaris, B.G. Dorhout Mees, laat weten dat ‘uw schrijven d.d. 20 september j.l. ter behandeling is doorgezonden aan Heren Burgemeester en Wethouders van Westzaan. Te zijner tijd zult u hieromtrent, naar ik vertrouw, van bovengenoemde zijde nader bericht ontvangen.’

En weer wacht het echtpaar Van der Horst geduldig af…

 

5 oktober 1951

B. en W. schrijven Van der Horst dat het hen spijt dat de problemen nog altijd niet zijn opgelost. Omdat zij contact hebben opgenomen met de Commissaris der Koningin en een aanvrage hebben ingediend bij de minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting menen zij dat er van gemeentewege alles is en wordt gedaan wat mogelijk is.

 

24 januari 1952

Een dag na zijn installatie vindt de nieuwe burgemeester van Westzaan, N. Vijlbrief, de eerste felicitatiebrief op de deurmat. Hij is van A. van der Horst afkomstig, die tevens fijntjes uit de doeken hoe het hem de afgelopen drie jaar is vergaan en of de burgemeester geen hulp zou kunnen bieden.

 

30 januari 1952

Wederom is er in het gemeentehuis een openbare aanbesteding, met als architect weer M. Leguijt. Er komen twaalf biljetten binnen.

 

31 januari 1952

Op de raadsvergadering wordt als punt het pand Overtoom – Zuideinde aan de agenda toegevoegd. B. en W. stellen voor met de Spaarbank van de vereniging Het plaatselijk Nut een geldlening aan te gaan van ƒ 40.000,- om het tekort op de begroting aan te vullen, tegen een rente van 4 % over een looptijd van dertig jaar. B. en W. zijn van mening dat, daar het om de bouw van een garage voor de NVB omvat, de bouw van gemeentewege dient te geschieden.

De gemeenteraadsleden hebben waardering voor ‘Het Nut’, maar de rentevaststelling geeft de meesten onder hen een onbehaaglijk gevoel. Wethouder J.J. Allan (PvdA) kan er als bestuurslid van de Spaarbank ‘met z’n pet niet bij’ dat er van rijkswege een bepaling bestaat dat bij verhoging van het rentepercentage deze verhoging ook voor een dèrgelijke lening geldt. Hij geeft de verzekering dat er stellig te praten zal zijn met het Spaarbankbestuur.

Het lijkt nu een erezaak te worden.

 

10 maart 1952

Na enige weken onderhandelen is de financiering voor de bouw van een woon- en winkelhuis voor Van der Horst, annex brandweergarage voor de spuit no. 2 eindelijk gewaarborgd!

Het verschil tussen aanbesteding (ƒ 39.944,-) en de begroting (ƒ 36.593,-) werkte aanvankelijk remmend op de uitvoering van de bouw, maar een spoedige gunning wordt verwacht, waarna de firma Kruydenberg van Zaandam direct met de werkzaamheden kan beginnen.

 

2 mei 1952

Tijdens de rondvraag op de raadsvergadering vraagt de heer Valk waar de toestemming voor de bouw toch blijft? De burgemeester verwacht dat Haarlem en Den Haag in de loop van volgende week een definitieve toestemming zullen geven.

 

16 juni 1952

De toestemming voor de bouw is eindelijk definitief verkregen!!

 

 
 

20 september 1952

De vlag prijkt op het hoogste punt van de bouw.

 

November 1952

De brief heeft geen aanhef, maar het lijkt waarschijnlijk dat A.C. van der Horst zijn leveranciers in een schrijven het volgende laat weten:

‘… Jaren duurde het voordat eindelijk de herbouw-vergunning afkwam, want de ambtelijke molens draaien langzaam, zoals U uit ervaring ook wel zult weten.

Het zijn jaren geweest van ellende om de zaak in stand te houden. Ondanks de schade door vocht, ongedierte en meer dan ongelukkig winkelen is ons bedrijf aanmerkelijk in omzet toegenomen.

Maar 27 november gaat dan toch eindelijk de vlag uit. Dan vindt de heropening van ons bedrijf plaats. De Edelachtbare Heer Burgemeester van Westzaan is zo welwillend te 3 uur onze zaak te heropenen en wij hebben het genoegen U uit te nodigen hierbij aanwezig te willen zijn. Van twee tot drie uur houden wij een kleine receptie.’

 

27 november 1952

De bijna vierjarige Nelli van der Horst mag de burgemeester de schaar op een kussen aanreiken, waarmee hij de winkel officieel opent. Aanwezig zijn tevens wethouder K. van ‘t Veer, gemeentesecretaris A.C. Grootland en oud-wethouder J.J. Allan, benevens een aantal raadsleden.

In een krantenartikel stond: ‘Vijlbrief schatte dat er zeker een honderdtal conferenties en besprekingen aan de bouw vooraf waren gegaan, om niet te spreken van de vele tekeningen die opnieuw gemaakt moesten worden’. Ironisch genoeg staat er dan: ‘Veel medewerking werd ondervonden van de Wederopbouw en Provinciale bouwinstanties, hoewel deze aan bepaalde voorschriften waren gebonden. Hoog boven dit werk steekt echter uit de conferentie met de toenmalige minister van Wederopbouw, mr. Dr. In ‘t Veld, waardoor de uitvoering van de plannen werd verhaast.’

 

6 december 1952

Wederom is het burgemeester Vijlbrief die in het bijzijn van alle Westzaanse manschappen officieel de nieuwe brandweergarage in gebruik stelt, welke in hetzelfde pand is ondergebracht.

Hij overhandigt de sleutels van de garage aan de heer J.J.Allan, die voorzitter is van de vrijwillige brandweer. Deze refereert aan de moeilijkheden die aan de bouw vooraf waren gegaan, welke hij als oud-wethouder van zo nabij had meegemaakt. Op zijn beurt overhandigt Allan daarop de sleutels aan de commandant van de nummer 2, de heer A.J. Versteeg.

 

Opening  
  vd Horst Kortenaar  
  De bijna vierjarige Nelli van der Horst mag de burgemeester de schaar op een kussen aanreiken  
     
 

Ten slotte

Het laatste woord is aan Van der Horst zelf. In een handgeschreven notitie schrijft hij:

En dit is werkelijk het “happy end” Na jaren van zorg, moeite, hopen en verlangen werd het wachten beloond en mochten we onze nieuwe woning en winkel betrekken op dinsdag 18 november 1952. Gode zij dank.

 
  Van der Horst nieuwe winkel